Osteoporoza przyczynia się do wielu zgonów u osób starszych. Ponieważ suplementacja wapnia zmniejsza ryzyko złamań, większość wytycznych zaleca jego stosowanie w odpowiedniej dawce w ramach leczenia i prewencji osteoporozy. To powoduje, że suplementacja wapnia jest częsta wśród osób po 50. roku życia. Badania obserwacyjne sugerują, że wysokie dawki wapnia mogą mieć protekcyjny wpływ na rozwój chorób naczyniowych. Jednak duże stężenie wapnia powoduje kalcyfikację naczyń i wzrost śmiertelności u pacjentów z niewydolnością nerek. Ponadto randomizowane badanie prowadzone przez 5 lat wśród starszych, zdrowych kobiet przyjmujących lub nie suplementację wapnia, w którym oceniano również częstość incydentów sercowo-naczyniowych, sugeruje, że częstość występowania zawału serca (MI) jest częstsza wśród osób stosujących suplementację. Autorzy przeprowadzili mataanalizę częstości występowania incydentów sercowo-naczyniowych na podstawie randomizowanych badań dotyczących suplementacji wapnia. W celu znalezienia źródeł autorzy przeszukali bazy Medline, Embase i Cochrane Central Register of Controlled Trials z okresu 1990–2010. Do analizy włączono tylko te badania, które były randomizowane, podwójnie zaślepiane, z placebo jako kontrolą. Innymi kryteriami włączenia były suplementacyjna dawka wapnia ≥ 500 mg/dz., średni wiek badanych na początku badania > 40 lat, próba badana > 100 osób, włączenie do badania zarówno kobiety, jak i mężczyzn, czas badania > 1 roku. Wykluczono badania, w których wraz z wapniem podawano również witaminę D. Do metaanalizy włączono 11 badań o łącznej liczbie badanych wynoszącej około 12 000. Za incydent sercowo-naczyniowy uznano MI, udar lub nagłą śmierć sercową (SCD). Za pierwszorzędowy punkt końcowy przyjęto czas od rozpoczęcia udziału w badaniu do pierwszego MI, pierwszego udaru lub wystąpienia złożonego punktu końcowego (MI, udar lub SCD). Drugorzędowym punktem końcowym był czas do zgonu niezależnie od przyczyny.
Średni czas follow-up wynosił 3,6 (2,7–4,3) roku. Spośród osób przyjmujących suplementację wapnia 143 osoby miały MI, a w grupie przyjmującej placebo liczba ta wyniosła 111 osoby (p = 0,035). Ryzyko względne MI wśród osób stosujących suplementację wapnia wzrosło o 31% (HR 1,31; CI 95% 1,02–1,67; p = 0,035). Spośród stosujących suplementację wapnia 167 osób miało udar, a w grupie przyjmującej placebo liczba ta wyniosła 143 (p = 0,11). Ryzyko względne udaru wśród osób przyjmujących suplementację wapnia wyniosło 1,31 (CI 95% 0,96–1,50; p = 0,11). W sumie złożony punkt końcowy (MI, udar lub SCD) wystąpił u 293 osób przyjmujących suplementację wapnia i u 254 osób otrzymujących placebo (HR 1,18; CI 95% 1,00–1,39; p = 0,057). Częstość zgonów nie osiągnęła istotności statystycznej (519 v. 487; HR 1,09; 95% CI 0,96–1.23; p = 0,18). Dostosowanie statystyk do znanych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takich jak wiek, płeć, palenie tytoniu czy cukrzyca nie miało wpływu na ostateczne wyniki analizy. Co ważne, suplementacja wapnia wiązała się ze wzrostem ryzyka MI tylko u osób, u których ilość wapnia przyjmowana z pokarmem była wyższa niż 805 mg/dz. (HR 1,85; 95% CI 1,28–2,67; p = 0,01). U osób przyjmujących z pokarmem mniej niż 805 mg wapnia dziennie ryzyko względne MI wyniosło 0.98 (95% CI 0,69–1,38; p = 0,01). Po przeliczeniu ryzyka względnego MI w zależności od podaży wapnia z pokarmem zaokrąglonego do 100g uzyskano następujące wyniki: 1,18 (0,70–2,00) dla podaży< 500 mg/dz., 0,68 (0,39–1,18) dla podaży 500–699 mg/dz., 2,28 (1,26–4,15) dla podaży 700–899 mg/dz., 1,81 (0,97–3,41) dla podaży 900–1099 mg/dz. oraz 1,41 (0,81–2,48) dla podaży ≥ 1100 mg/dz. Powtarzające się incydenty sercowo-naczyniowe częściej zdarzały się w grupie osób przyjmujących wapń: 19 v. 13 osób miało więcej niż 1 MI (p = 0,38), 21 v. 13 osób miało więcej niż 1 udar (p = 0,23) oraz u 59 v. 32 osób zaobserwowano złożony punkt końcowy (MI, udar lub SCD) (p = 0,006) w porównaniu z grupą placebo. W sumie w badaniu zaobserwowano wystąpienie 164 MI u osób przyjmujących suplementację w porównaniu z 125 w grupie placebo (HR 1,32; 95% CI 1,02–1,71; p = 0,032). Również liczba udarów była większa u osób suplementowanych (190 v. 156) (HR 1,24; 95% CI 0,99–1,56; p = 0,07). Złożony punkt końcowy (MI, udar lub SCD) wystąpił 361 razy w grupie z suplementacją oraz 287 razy w grupie placebo (HR 1,27; 95% CI 1,07–1,51; p = 0,006).
Podsumowując przyjmowanie suplementacji wapnia wiązało się z około 30-procentowym wzrostem ryzyka MI i niższym, nieistotnym statystycznie wzrostem ryzyka udaru i zgonu. Dane te są zgodne z obserwacjami każdego z włączonych do metaanalizy badań z osobna. Przyjmowanie wapnia było niezależnym czynnikiem ryzyka w analizie uwzględniającej wiek, płeć i rodzaj suplementacji. U osób z wyższą podażą wapnia z pokarmem, wzrost ryzyka wraz z suplementacją był wyższy. Autorzy zastrzegają, że ich wyników nie można przekładać na suplementację preparatami zawierającymi również witaminę D, ponieważ było to jedno z kryteriów wyłączających z metaanalizy. Wyniki prezentowanej metaanalizy są zgodne z obserwacjami poczynionymi w populacji pacjentów z niewydolnością nerek, w których suplementacja wapnia wiązała się ze wzrostem śmiertelności. Również fińskie badanie pokazuje częstsze o 24% występowanie choroby wieńcowej w populacji kobiet po menopauzie przyjmujących suplementację wapnia w porównaniu z tymi bez suplementacji. Doniesienia z Wielkiej Brytanii wskazują na wysoką śmiertelność z powodu niedokrwiennej choroby serca u osób z wysoką podażą wapnia. Jednak badania amerykańskie wydają się nie potwierdzać tych obserwacji. Według nich kobiety w najwyższym kwartylu spożycia wapnia miały ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego o 30–40% niższe w porównaniu z najniższym kwartylem. Wyniki te sugerują, że ryzyko sercowo-naczyniowe może nie zależeć od stężenia wapnia w pokarmach, lecz od przyjmowania suplementów. Ostatnio wyniki badania zrealizowanego przez Inicjatywę na rzecz Zdrowia Kobiet (Women’s Health Initiative) wykazało, że wapń i witamina D nie wpływają na ryzyko choroby wieńcowej ani udaru. Jednak parametry populacji tego badania różniły się znacząco od danych w prezentowanej metaanalizie.
Autorzy podejmują próbę wyjaśnienia mechanizmów patofizjologicznych odpowiadających za te obserwacje na podstawie dostępnej literatury. Związek między stężeniem wapnia w surowicy a częstością występowania MI potwierdzono w dużym badaniu obserwacyjnym. Również pierwotna nadczynność przytarczyc zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe i ryzyko zgonu. Podawanie ekwiwalentnych dawek wapnia w pokarmie ma niższy wpływ na jego stężenie w surowicy niż podawanie w postaci suplementacji. Możliwe, że suplementy wapnia zwiększają stopień kalcyfikacji naczyń i tym samym ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych. Wzrost kalcyfikacji naczyń i zgonów zaobserwowano u pacjentów z niewydolnością nerek przyjmujących suplementację wapniem. Być może u podstaw tego zjawiska leży również stan zwiększonej krzepliwości krwi oraz zmiany w przepływie naczyniowym sterowane receptorami zależnymi od wapnia i pośrednio hormonami, których uwalanie zależy od wapnia.
Suplementacji wapnia w niewielkim stopniu zwiększa gęstość kości, a ich wpływ na częstość złamań jest marginalny. Podsumowując analizy skuteczności suplementacji wapnia i prezentowanego badania, autorzy pokazują, że stosowanie suplementacji wapnia wśród 1000 osób przez 5 lat, spowoduje o 14 MI, 10 udarów, 13 zgonów więcej, jednocześnie zapobiegając 26 złamaniom.