W ostatnich latach, wyniki wielu badań sugerowały, że migrena, zwłaszcza z aurą, jest czynnikiem ryzyka występowania chorób sercowo-naczyniowych. Jednak nadal niejasny pozostawał związek między występowaniem migreny a śmiertelnością z przyczyn sercowo-naczyniowych i śmiertelnością ogólną. Temat ten jest poruszany w niewielu badaniach, które dostarczają sprzecznych danych.
Autorzy skoncentrowali się na oszacowaniu ryzyka śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych, śmiertelności z przyczyn innych niż sercowo-naczyniowe oraz śmiertelności niezależnie od przyczyny u osób cierpiących na migreny z aurą lub bez aury. Badanie opierało się na analizie danych z Reykjavik Study prowadzonego w latach 1967–1991, do którego włączono losowo wybraną grupę osób urodzonych w latach 1907–1935 i mieszkających w Reykjaviku. Na podstawie ankiety dotyczącej bólów głowy pacjenci zostali zakwalifikowani do 4 grup: osoby bez bólów głowy występujących częściej niż raz w miesiącu (grupa referencyjna), osoby z niemigrenowymi bólami głowy, osoby z migrenowymi bólami głowy bez aury i osoby z migrenowymi bólami głowy z aurą. W celu kwalifikacji osób, u których bóle głowy występowały częściej niż raz w miesiącu, pytano o towarzyszące cechy bólu charakterystyczne dla migreny (nudności, wymioty, lokalizacja jednostronna, fotofobia, zaburzenia wzroku podczas bólu lub po bólu, jednostronne drętwienia występujące po bólu). U osób z migrenowymi bólami głowy bez aury musiały występować co najmniej 2 spośród 3 objawów: nudności, lokalizacja jednostronna, fotofobia. Do kategorii osób z migrenowymi bólami głowy z aurą były włączane osoby z wzrokowymi lub/i czuciowymi objawami aury. Tworząc schemat klasyfikacji, oparto się na kryteriach diagnostycznych International Headache Society z 2004 roku. Przyczynę zgonu ustalano na podstawie rejestru statystycznego Statistics Iceland. Głównymi punktami końcowymi były śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych, śmiertelność z przyczyn innych niż sercowo-naczyniowe i śmiertelności niezależnie od przyczyny. Następnie w celu dokładniejszej analizy wydzielono następujące kategorie: śmiertelna choroba wieńcowa (ŚChW), śmiertelny udar (ŚU), inne śmiertelne choroby sercowo-naczyniowe (IŚChSN). Do badania włączono 18903 pacjentów, z których u 68 (0,36%) nie uzyskano pełnego follow-up, a 110 (0.58%) miało niepełne dane kliniczne. Osoby te zostały wykluczone z analizy. Ostatecznie w badaniu pozostało 18 725 pacjentów ze średnim follow-up 26 lat.
Z powodów sercowo-naczyniowych zmarło 4323 pacjentów, z czego 2810 z ŚChW, 927 z ŚU i 586 z IŚChSN. Do oszacowania ryzyka względnego wykorzystano analizę Coxa. W analizie uwzględniono takie czynniki ryzyka śmiertelności, takie jak wiek, wskaźnik masy ciała, wykształcenie, palenie tytoniu, skurczowe (SBP) i rozkurczowe (DBP) ciśnienie tętnicze, cukrzyca, stężenie cholesterolu, występowanie ostrych zespołów wieńcowych, przyjmowane leki.
W badaniu wzięło udział 9044 mężczyzn i 9681 kobiet. Średnia wieku wyniosła 52,8 roku (33–81 lat) na początku badania. Do grupy z bólami migrenowymi zakwalifikowano 2023 (11%) uczestników, w tym 571 (6%) mężczyzn i 1452 (15%) kobiet. Migrenowe bole głowy bez aury miało 3% osób [128 (1%) mężczyzn, 498 (5%) kobiet], a 8% pacjentów miało migrenowe bóle głowy z aurą [443 (5%) mężczyzn, 954 (10%) kobiet]. Wśród mężczyzn odczuwających migrenowe bóle głowy z aurą 72% miało aurę wzrokową, 17% czuciową, a 11% wzrokową i czuciową. Dla kobiet proporcje te wynosiły odpowiednio: 65%, 17% i 19%. Osoby z migrenami były istotnie młodsze od tych bez bólów głowy. Co ciekawe, mężczyźni z migrenowymi bólami głowy charakteryzowali się niższym SBP i niższym tętnem niż osoby bez dolegliwości bólowych.
Osoby z migrenami w porównaniu z osobami bez bólów głowy charakteryzowały się zwiększonym ryzykiem śmiertelności ogólnej [ryzyko względne (HR) 1,15; 95% CI 1,08–1,23; p < 0,001] i śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych (HR 1,22; CI 1,10–1,36; p < 0,001).
Wzrost śmiertelności ogólnej wśród kobiet i mężczyzn z migrenami był podobny (p = 0,87), lecz dla śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych ryzyko u mężczyzn rosło bardziej (p = 0,057). U kobiet z niemigrenowymi bólami głowy zaobserwowano wzrost śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych. Ryzyko względne ŚChW dla osób z migreną wyniosło 1,22 (CI 1,07–1,39; p = 0,003), a dla ŚU 1,30 (CI 1,05–1,61; p = 0,017). Po dostosowaniu do płci wzrost ryzyka ŚChW i ŚU był istotny jedynie dla mężczyzn. Ani kobiety, ani mężczyźni z migrenami nie mieli podwyższonego ryzyka IŚChSN. Spośród osób z migrenami, te które miały migreny z aurą, charakteryzowały się zwiększonym ryzykiem zgonu niezależnie od przyczyny i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych. Nie poczyniono takiej obserwacji dla osób z migrenami bez aury. Mężczyźni cierpiący na migreny z aurą charakteryzowali się nieznacznie wyższym ryzykiem zgonu niż kobiety (p = 0,053). Kobiety z migrenowymi bólami głowy z towarzysząca aurą miały nieznacznie podwyższone ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych w porównaniu z kobietami bez bólów głowy (HR 1,18; CI 1,00–1,40; p = 0,053). Ryzyko względne ŚChW dla kobiet z bólami migrenowymi z aurą wyniosło 1,17, a dla mężczyzn 1,43. Ryzyko względne ŚU dla kobiet z bólami migrenowymi z aurą wyniosło 1,26, a dla mężczyzn 1,76. Również ryzyko zgonu z przyczyn innych niż nowotwór było wyższe u osób cierpiących na migreny z aurę (HR 1,33; CI 1,13–1,57; p = 0,001). W porównaniu z osobami bez bólów głowy kobiety z migrenami z aurą żyły krócej o 1,4 roku, a mężczyźni o 1,5 lat. Dla osób z migrenami z aurą w wieku 50 lat w porównaniu z tymi bez bólów głowy 10-letnie względne ryzyko zgonu jest większe o 1,2% dla mężczyzn (8,0% v. 6,8%) i 0,6% dla kobiet (3,6% v. 3,0%). Dla osób w wieku 70 lat wzrost ryzyka jest bardziej znaczny: 5,5% dla mężczyzn (46,1% v. 40,6%) i 3,8% dla kobiet (27,9% v. 24,1%).
Według autorów badanie to dowodzi, że kobiety i mężczyźni cierpiący na migreny z aurą charakteryzują się zwiększonym ryzykiem zgonu niezależnie od przyczyny i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, natomiast zależności tej nie obserwowano u chorych z migreną bez aury. Ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych było nieznacznie wyższe u mężczyzn z migrenami z aurą niż u kobiet. Migrena z aurą okazała się niezależnym czynnikiem ryzyka zgonu niezależnie od przyczyny i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, lecz słabszym niż inne już znane czynniki ryzyka, takie jak palenie tytoniu, cukrzyca czy wysokie ciśnienie tętnicze. Autorzy zwracają uwagę, że w grupie osób z migrenami nie znajdują się osoby, które mają bóle migrenowe rzadziej niż raz w miesiącu. Wypunktowują także, że połączenie bólów głowy z objawami wzrokowymi może być objawem TIA, co mogło wpływać na wynik badania. Jednak z powodu przyjętego kryterium częstości występowania symptomów autorom wydaje się to mało prawdopodobne. Wyniki badania są zgodne z poczynionymi ostatnio obserwacjami, że migrena, szczególnie ta z aurą, wiąże się z częstszym występowaniem chorób sercowo-naczyniowych. Jednak wcześniejsze badania wskazywały na to, że osoby z migreną mają niższe ryzyko zgonu z przyczyn ogólnych. Różnice między tymi wynikami a wynikami prezentowanego badania można wytłumaczyć odmienną metodologią. Autorzy podejmują również próbę wyjaśnienia przyczyn poczynionych obserwacji. Niektórzy badacze dopatrują się czynników genetycznych łączących incydenty niedokrwienne i migreny. Znajdują one odzwierciedlanie w związku migreny z aurą z chorobami naczyń i z zespołem MELAS (mitochondria myopathy, encephalopathy, lactic acidosis, stroke, mitochondrialna miopatia, encefalopatia, kwas mlekowy i udar). Reduktaza methylenetetrahydrofolianu (MTHFR) jest ważnym enzymem biorącym udział w metabolizmie homocysteiny, która ma związek z ryzykiem chorób dotyczących małych naczyń mózgowych i migreną. Migrena może być bezpośrednią przyczyna udaru, jednak zdarza się to rzadko (w 3% wszystkich udarów). Mimo że jedno z ostatnio opublikowanych badań zwraca uwagę na częstsze występowanie czynników ryzyka chorób sercowo naczyniowych u pacjentów z migreną, to na podstawie danych z prezentowanego badania wydaje się, że inne czynniki leżą u podstaw związku migreny z chorobami sercowo-naczyniowymi. Badacze donoszą, że osoby z migreną, przy braku potwierdzonych czynników ryzyka, charakteryzują się zwiększonym ryzykiem udaru, zmniejszoną wytrzymałością naczyń mózgowych i obwodowych, objawami mikropatii na poziomie siatkówki, stanem nadkrzepliwości i podwyższonymi parametrami zapalenia. Obserwacja ta wspiera postulat traktujący migrenę jako naczyniową chorobę ogólnoustrojową. Osoby z migreną już w młodym wieku (< 25. rż.) mają zmienną reaktywność naczyń. Ostatnio opublikowane badanie donosi, że osoby z migrenami bez aury miały mniejszą ilość i upośledzoną funkcję progenitorowych komórek śródbłonka, co wiązało sie z wyższym ryzykiem szacowanym wg skali Framingham u osób z chorobą wieńcową i wyższym ryzykiem zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych.