U pacjentów z powikłaniami zakrzepowymi miażdżycy (aterombozą) istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań niedokrwiennych w przyszłości, a zagrożenie zależy od objawów związanych z powstałą skrzepliną. Wiadomo także, że wcześniejsze epizody niedokrwienne, objęcie procesem miażdżycowym wielu naczyń i cukrzyca są prognostykami wystąpienia incydentów niedokrwiennych w przyszłości, przy czym nieznany jest porównawczy wpływ poszczególnych czynników na przyszłe ryzyko. Możliwość identyfikacji pacjentów o najwyższym ryzyku powikłań pozwoli na wprowadzenie nowych metod terapeutycznych ukierunkowanych na tę grupę chorych. W prezentowanej pracy omówiono wyniki rejestru Reduction of Atherothrombosis for Continued Health (REACH) poświęconego pacjentom z różnym stopniem zaawansowania miażdżycy, począwszy od chorych bezobjawowych, pacjentów ze stabilną postacią miażdżycy, aż do osób z incydentami niedokrwiennymi. Celem pracy była kategoryzacja ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych u pacjentów stabilnych, z różną manifestacją objawów związanych z zakrzepem miażdżycowym, przy zastosowaniu prostych deskryptorów klinicznych. Do rejestru włączono ambulatoryjnych pacjentów z chorobą wieńcową z naczyniopochodnymi chorobami mózgu lub chorobami naczyń obwodowych. Średni okres obserwacji wynosił 4 lata. Pacjenci byli rekrutowani w 3647 ośrodkach w 29 krajach. Głównymi punktami końcowymi badania były zgony sercowo-naczyniowe, zawały serca i udary. Z wyjściowej grupy 68 236 osób analizą objęto 45 227 pacjentów. Średni wiek badanej grupy wynosił 68,4 roku, mężczyźni stanowili ok. 65% badanej populacji. Najczęściej stwierdzanym czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego było nadciśnienie tętnicze (81%), hipercholesterolemia (70%) i cukrzyca (44%). Rozkład chorób naczyniowych przedstawiał się następująco: choroba wieńcowa — 58%, choroby naczyniopochodne mózgu — 28%, choroby naczyń obwodowych — 13%. Podczas 4-letniej obserwacji zanotowano wystąpienie punktów końcowych u 5481 chorych, w tym 2315 zgonów sercowo-naczyniowych, 1228 zawałów serca, 1898 udarów mózgu, przy czym w 40 przypadkach zarejestrowano jednocześnie udar i zawał serca. W trakcie obserwacji stwierdzono, że ryzyko u osób jedynie z czynnikami ryzyka, bez obciążeń naczyniowych, wynosiło 9,1% (95% CI 8,3–9,9%), u pacjentów ze stabilnym przebiegiem choroby wieńcowej, chorobami naczyniopochodnymi mózgu lub chorobami naczyń obwodowych — 12,2% (95% CI 11,4–12,9%), natomiast u pacjentów z przebytymi incydentami niedokrwiennymi ryzyko było najwyższe i było równe 18,3% (95% CI 17,4–9,1%). Częstość występowania punktów końcowych, w zależności od stopnia ryzyka, wynosiła od 7,1% w grupie ryzyka najniższego, do 25% w grupie osób z najwyższym ryzykiem. Analiza punktów końcowych wykazała, że przyczyną zgonów w większości były zgony sercowo-naczyniowe. Częstość występowania złożonego punktu końcowego wynosiło od 16,6% w grupie pacjentów obciążonych jedynie standardowymi czynnikami ryzyka, do 47,1% w podgrupie osób z chorobami wielonaczyniowymi lub poprzedzającymi incydentami naczyniowymi. Na podstawie modelu wielu zmiennych stwierdzono, że najsilniejszymi czynnikami prognostycznymi wystąpienia punktu końcowego były zmiany wielonaczyniowe [współczynnik hazardu (HR) 1,99%; 95% CI 1,78–2,24%], przebyty w przeszłości incydent niedokrwienny (HR 1,71; 95% CI 1,57–1,85) i cukrzyca (HR 1,44; 95% CI 1,36–1,55). Także zbyt niska masa ciała (BMI < 20 kg/m2) (HR 1,30; 95% CI 1,14–1,49) i palenie tytoniu (HR 1,3; 95% CI 1,20–1,41) były jednymi z najsilniejszych czynników prognostycznych. W przypadku wszystkich zmiennych potwierdzono bardzo wysoki stopień istotności statystycznej (p < 0,001). W podsumowaniu autorzy zwracają uwagę na szerokie zróżnicowanie ryzyka wystąpienia incydentu niedokrwiennego w badanej grupie osób z wielu krajów o zróżnicowanym stopniu zaawansowania procesu miażdżycowego. Wykorzystanie prostych wskaźników klinicznych może przyczynić się do lepszej identyfikacji pacjentów ze szczególnie podwyższonym ryzykiem. Osoby te wymagają szczególnej strategii prewencyjnej i powinny być uwzględnione przy planowaniu w przyszłości eksperymentów klinicznych.