Stenoza aortalna należy do najczęstszych wad zastawkowych w Europie i Ameryce Północnej. Ocenia się, że stenoza aortalna ze zwapnieniami (AVS, aortic valve stenosis) występuje u około 2–7% osób z populacji ogólnej w wieku > 65 lat, a częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem oraz współistniejącymi chorobami układu sercowo-naczyniowego. Rokowanie chorych jest względnie dobre do momentu wystąpienia objawów klinicznych, a średnia przeżywalność pacjentów objawowych nie przekracza 2–3 lat. Jedyną skuteczną metodą leczenia AVS jest wszczepienie sztucznej zastawki, jednak, jak wynika z danych retrospektywnych, zaledwie 1/3 chorych z AVS jest poddawanych zabiegowi operacyjnemu. W celu oceny ryzyka wprowadzono wiele modeli, mimo to dotychczas brak danych przemawiających za ich skutecznością w przewidywaniu rokowania tej grupy chorych. W ostatnich latach rozpoczęto stosowanie w leczeniu przezcewnikowej metody implantacji zastawki aortalnej (TAVI), przeznaczonej dla chorych o wysokim ryzyku operacyjnym. Biorąc pod uwagę śmiertelność związaną z procedurą wynoszącą od 10% (30-dniowa) do około 22%, po 8 miesiącach nadal nie ma jednoznacznej opinii, czy zastosowanie tej metody leczenia u pacjentów w podeszłym wieku, z licznymi obciążeniami, korzystnie wpływa na rokowanie. Celem omawianej pracy była prospektywna ocena przeżywalności chorych w wieku > 75 lat z zaawansowaną AVS w porównaniu z pacjentami z AVS o umiarkowanym stopniu zaawansowania, ale o podobnym profilu klinicznym, w celu identyfikacji parametrów mających decydujący wpływ na rokowanie. W okresie 4 lat trwania rekrutacji (lata 2002–2006) do badania włączono 161 osób w wieku 86 ± 7,7 roku. Grupę badaną stanowili chorzy z zawansowaną AVS z powierzchnią ujścia < 1 cm2, którzy nie byli kierowani do zabiegu operacyjnego z powodu wysokiego ryzyka. Do grupy kontrolnej włączano natomiast pacjentów z mniejszym stopniem zaawansowania AVS, niespełniających kryteriów ciężkiej AVS. Obie grupy były sparowane pod względem wieku, parametrów demograficznych i klinicznych. Pacjentów obserwowano przez przynajmniej 2 lata, a końcowe informacje uzyskiwano od chorych, rodzin lub lekarzy. Dla każdego pacjenta szacowano także skalę ryzyka operacyjnego na podstawie skali Euroscore lub STS-PROM. Rozkład chorych w obu grupach przedstawiał się następująco — 79 osób z AVA < 1 cm2 i 82 z AVA ≥ 1 cm2. Średnia wartość klirensu kreatyniny w badanej populacji wynosiła 38,1 ml/min, frakcja wyrzucania 49,8%, wskaźnik masy ciała 26,2 kg/m2, a średni okres obserwacji wynosił 25 miesięcy. Obie grupy nie różniły się pod względem wyjściowych danych demograficznych, chorób współistniejących i stopnia wydolności. W trakcie obserwacji zmarło 60,9% chorych. Łączny wskaźnik śmiertelności w grupie pacjentów z ciężką AVS wynosił 77,5% (średni okres obserwacji 16,4 miesiąca), natomiast w grupie osób z mniejszym zaawansowaniem AVS wynosił 44,4% [iloraz szans (OR) = 4,3; 95% CI 2,2–8,5, p < 0,0001]. Obie grupy różniły się pod względem przeżywalności już od 6. miesiąca obserwacji (OR = 34,28, p < 0,0001). Na podstawie analizy wielu zmiennych wykazano, że podwyższone wartości ciśnienia w krążeniu płucnym (SPAP) [współczynnik hazardu (HR) = 1,05], podwyższone ryzyko wg skali STS-PROM (HR = 1,01), stężenie kreatyniny (HR = 1,59), cukrzyca (HR = 2,04) są niezależnymi czynnikami prognostycznymi zgonu u pacjentów z zaawansowaną AVS. Ponadto stwierdzono, że najsilniejszym niekorzystnym czynnikiem rokowniczym było SPAP ≥ 30 mm Hg (OR = 15,4, p < 0,0001). Natomiast osoby z ciężką AVS, ale bez podwyższonych wartości SPAP nie różniły się pod względem przeżywalności w porównaniu z osobami z mniejszym zaawansowaniem AVS. Także standardowe czynniki ryzyka jak wiek, nasilenie objawów, utraty przytomności nie modyfikowały przeżywalności w grupie z ciężką AVS, podobnie jak farmakoterapia, która nie wpływała istotnie na rokowanie. Uzyskane dane wskazują na złe rokowanie chorych w wieku > 75 lat z ciężką AVS, u których stwierdza się znacznie podwyższone ryzyko zabiegu operacyjnego. Natomiast w grupie chorych z mniejszym zaawansowaniem wady serca niezależnymi czynnikami rokowniczymi są frakcja wyrzucania (HR = 0,95), SPAP (HR = 1,03), stężenie kreatyniny (HR = 2,1), stosowanie beta-adrenolityków (HR = 0,19), stosowanie inhibitorów konwertazy (HR = 0,49). Z analizowanych parametrów wynika, że czynnikami prognostycznymi są przede wszystkim zmienne kliniczne, a nie nasilenie objawów. Zdaniem autorów, biorąc pod uwagę uzyskane wyniki, należy dążyć do zwiększenia liczby zabiegów inwazyjnych w tej grupie chorych, przy czym dopiero przyszłe badania mogą wykazać, czy zastosowanie zabiegów TAVI pozwoli na zwiększenie liczby interwencji.