Dzisiaj jest Sobota 24.06.2017 03:41:48
Jakim zmianom uległy stężenia cholesterolu w ciągu ostatnich 28 lat?
Podwyższone stężenie cholesterolu jest znanym i istotnym czynnikiem ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Odpowiada ono za około 4,4 mln zgonów w ciągu roku na całym świecie. Od wielu lat dąży się do zmienienia tej niekorzystnej statystyki, tworząc zalecenia, wytyczne oraz narodowe programy profilaktyczne, których celem jest dążenie do normalizacji parametrów gospodarki lipidowej w populacji ogólnej. Należy przeprowadzić wiarygodne badania populacyjne umożliwiające globalną ocenę skuteczności wymienionych działań. Dotychczasowe analizy oceniające trendy w dynamice zmian lipidogramu w ujęciu populacyjnym były ograniczone do kilku krajów, co nie odzwierciedlało sytuacji globalnej. Nierzadko analizy te opierały się na danych regionalnych, dotyczyły wybranych społeczności lub pomijały niektóre grupy wiekowe, co również wpływało na brak ich obiektywności.
Celem omawianej pracy była ocena zmiany średniego stężenia cholesterolu w ciągu lat, na podstawie jak najbardziej przekrojowej grupy pacjentów z całego świata, z uwzględnieniem płci i kraju (regionu) pochodzenia. Jak podkreślają autorzy, ocena stężenia cholesterolu LDL i HDL byłaby bardziej wartościowa w ujęciu wpływu zaburzeń gospodarki lipidowej na ryzyko sercowo-naczyniowe. Zrezygnowano z tego podejścia z powodu ograniczonej liczby badań populacyjnych dotyczących pełnej analizy lipidogramu.
W przeglądzie oceniano zmiany średniego stężenia cholesterolu całkowitego (TCh) w latach 1980–2008 u chorych z 199 krajów. Dane do analizy uzyskiwano z publikowanych lub niepublikowanych przeglądów medycznych i badań epidemiologicznych, co dało w sumie zbiór 321 państwolat obserwacji z łączną liczbą 3 mln uczestników.
Liczba 166 państwolat danych pochodziła z 24 krajów o wysokich dochodach, a pozostałe 155 państwolat dotyczyło danych z krajów o dochodach średnich i niskich. Najwięcej danych uzyskano z państw w Ameryce Północnej, Europie Zachodniej i z niektórych krajów rejonu Azji i Pacyfiku. Pozostałe regiony (Afryka Subsaharyjska, Ameryka Łacińska, Karaiby, Azja Centralna i Południowo-Wschodnia) często charakteryzował brak informacji mogących posłużyć w przeglądzie. Pokazuje to dysproporcję w monitorowaniu stężenia lipidogramu na świecie
W ujęciu ogólnym średnie stężenie TCh w latach 1980–2008 zmieniło się nieznacznie. Obniżało się o ok. 0,1 mmol/l (3,85 mg/dl) w ciągu dekady zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. W 2008 r. średnie globalne stężenie TCh wyniosło 4,64 mmol/l (178,6 mg/dl) (95% CI 4,51–4,76) dla mężczyzn i 4,76 mmol/l (183,2 mmol/l) (95% CI 4,62–4,91) dla kobiet. W większości krajów o średnich i małych dochodach kobiety w porównaniu z mężczyznami charakteryzowały się większym stężeniem TCh, jednak różnice te były mało wyraźne.
Obniżenie średniego stężenia TCh stwierdzono w państwach o wysokich dochodach (Australia i Oceania, Ameryka Północna, Europa Zachodnia) i wyniosło ono 0,19 mmol/l (7,3 mg/dl) na dekadę u mężczyzn oraz 0,21 mmol/l (8,1 mg/dl) na dekadę u kobiet. W Australii i Oceanii, w porównaniu z Europą Zachodnią i Ameryką Północną, szybkość obniżania się stężenia TCh była większa. W przeciwieństwie do tego wysoko uprzemysłowione kraje rejonu Azji i Pacyfiku charakteryzował umiarkowany wzrost stężenia TCh [≤ 0,1 mmol/l (3,8 mg/dl) na dekadę].
Obniżanie stężenia TCh stwierdzono również w niektórych regionach Europy Centralnej i Wschodniej oraz Azji Centralnej — 0,23 mmol/l (8,5 mg/dl) na dekadę u mężczyzn i 0,24 mmol/l (9,2 mg/dl) na dekadę u kobiet. W przeciwieństwie do tych wyników średnie stężenie TCh wzrosło w gęsto zaludnionych obszarach Azji Południowo-Wschodniej i Pacyfiku. Co do Ameryki Łacińskiej, Karaibów, Północnej Afryki, Bliskiego Wschodu, Azji Południowej brakowało aktualnych danych mogących posłużyć w analizie.
Oszacowano, że średnie stężenie TCh obniżyło się w 165 krajach. Spośród nich Czechy, Nową Zelandię, Finlandię, Szwecję, Maltę, Wielką Brytanię charakteryzował największy spadek wynoszący ≥ 0,3 mmol/l (11,5 mg/dl) na dekadę (dla jednej lub obu płci). Cholesterol wzrósł w ok. 30 krajach (Chiny, Tajlandia, Japonia). W Japonii w ciągu dekady wzrost dla obu płci wyniósł 0,13–0,15 mmol/l (5,0–5,7 mg/dl). Różnica pomiędzy krajami między najniższym a najwyższym stężeniem TCh zmalała z 2,22 mmol/l (1980 r.) do 1,9 mmol/l (2008 r.) dla mężczyzn. Dla kobiet wartości wyniosły odpowiednio 1,98 mmol/l i 1,70 mmo/l.
Najniższe średnie stężenie TCh w trakcie trwania całej analizy stwierdzono u mężczyzn w niektórych krajach afrykańskich i było ono mniejsze od 4 mmol/l (154 mg/dl). Najwyższe, przekraczające 6 mmol/l (231 mg/dl), odnotowano u mężczyzn i kobiet w latach 80. XX wieku w Europie Zachodniej i Nowej Zelandii. Wbrew tendencjom zniżkowym najwyższe stężenie TCh w 2008 r. utrzymywało się w krajach Australii i Oceanii, Ameryki Północnej i Europy Zachodniej: 5,24 mmol/l (201,7 mg/dl) wśród mężczyzn i 5,23 mmol/l (201,3 mg/dl) wśród kobiet. Natomiast najniższe stwierdzono w Afryce Subsaharyjskiej: średnio 4,08 mmol/l (157 mg/dl) wśród mężczyzn i 4,27 mmol/l (164,3 mg/dl) wśród kobiet. W 2008 r. 25 krajów z najniższym TCh znajdowało się w Afryce Subsaharyjskiej [TCh < 4,0 mmol/l (154 mg/dl)]. Kraje z najwyższym TCh to głównie państwa Europy Zachodniej [TCh ok. 5,5 mmol/l (211,7 mg/dl)]. Również w krajach, takich jak Japonia, Seszele, Singapur stężenie TCh osiągało wartości zbliżone do tych odnotowywanych w Europie Zachodniej i przekraczało wartości zarejestrowane w Kanadzie, Szwecji i Stanach Zjednoczonych.
W latach 1980–2008 dostrzeżono pewne różnice w obrębie niektórych regionów. W krajach Azji i Pacyfiku o wysokich dochodach oraz w Singapurze stwierdzono unikalny trend polegający na obniżaniu TCh w latach 80. XX wieku, a następnie zahamowaniu tej tendencji wśród mężczyzn i jej odwróceniu u kobiet. W Korei Południowej nie stwierdzono wzrostu stężenia TCh, co zapewne wynika z utrzymania diety zawierającej niskie ilości kwasów tłuszczowych nasyconych. W przeciwieństwie do Korei w Japonii wzrost stężenia TCh był największy przed połową lat 90. i najprawdopodobniej wynikał ze wzrostu spożycia kwasów tłuszczowych nasyconych. Mimo to, że oba kraje w 1980 r. charakteryzowało porównywalne średnie stężenie TCh, to już w 2008 r. różnica wynosiła 0,3–0,4 mmol/l (11,5–15,4 mg/dl). W Skandynawii (Finlandia, Szwecja) pomimo wysokiego stężenia wyjściowego TCh na początku lat 80., jego spadek był tak szybki, że spowodował wyprzedzanie niektórych krajów (np. Niemcy czy Włochy), w których wyjściowe stężenie TCh było niższe, ale tendencja spadkowa była jednocześnie wolniejsza.
W podsumowaniu, autorzy pracy zastawiają się, czy obserwowane w populacji ogólnej wysokie stężenie cholesterolu jest nieuchronną konsekwencją postępu ekonomicznego, urbanizacji i zmiany nawyków żywieniowych. Wydaje się, że świadomość zachodzących przemian powinna stworzyć możliwości i ułatwiać wdrażanie skuteczniejszych rozwiązań promujących zdrowy styl życia niezależnie od ekonomicznego rozwoju danego kraju czy regionu. Niewątpliwie dalsze przeglądy systematyczne i badania populacyjne pozwolą ocenić realizację tych rozwiązań w populacji ogólnej.