Pacjenci z chorobą zatorowo-zakrzepową znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka epizodów niedokrwiennych, zależnego od manifestacji choroby. Mniejszą niż oczekiwana częstość epizodów niedokrwiennych wykazały ostatnio badania nad skutecznością nowych leków w ostrych zespołach wieńcowch, miażdżycy i cukrzycy. Możliwość wskazania pacjentów obciążonych największym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych umożliwiłaby klinicystom i badaczom adresowanie nowych terapii do zawężonej grupy osób. W tym celu stworzono międzynarodowy rejestr pacjentów z miażdżycą REACH: od postaci asymptomatycznej wyłącznie z czynnikami ryzyka, po stabilną miażdżycę. Opracowanie prezentuje wyniki 4-letniej obserwacji rejestru.
Do rejestru włączano osoby conajmniej 45-letnie, z 3 lub więcej czynnikami ryzyka miażdżycy, oraz pacjentów ze stwierdzaną chorobą naczyń wieńcowych obwodowych lub mózgowych. Kwalifikacja do kategorii mnogich czynników ryzyka wiązała się ze stwierdzeniem cukrzycy, nefropatii cukrzycowej, wskaźnikiem kostkowo-ramiennym (ABI) < 0,9, asymptomatycznym zwężniem tętnicy szyjnej ≥ 70%, co najmniej 2-krotnym pogrubieniem IMT tętnicy szyjnej wewnętrznej, ciśnieniem skurczowym ≥ 150 mm Hg mimo terapii, leczoną hipercholesterolemią, paleniem ≥ 15 papierosów dziennie, wiekiem ≥ 65 lat dla mężczyzn i ≥ 70 lat dla kobiet; 45 227 osób z 29 krajów zakwalifikowano do 4-letniej obserwacji. Średni wiek badanych wyniósł 68,4 roku, około 2/3 stanowili mężczyźni. Wśród czynników ryzyka najczęściej stwierdzano: nadciśnienie (81,3%), hipercholesterolemię (70,4%), i cukrzycę (43,6%). Choroba wielonaczyniowa występowała u 15,9% badanych, 48,4% miało wcześniej epizody niedokrwienne, w tym 28,1% w ciągu ostatniego roku. Większość pacjentów stosowała leki przeciwpłytkowe i obniżające stężenie lipidów. W okresie obserwacji 5481 osób doświadczyło przynajmniej 1 epizodu: 2315 zmarło z przyczyn sercowo-naczyniowych, 1228 przebyło zawał sera, 1898 udar, u 40 wystąpił w jednym dniu zarówno udar, jak i zawał serca.Oceniano częstość epizodu sercowo-naczyniowego w grupie obciążonej wyłącznie czynnikami ryzyka (9,1%; 95% CI 8,3–9,9%), stabilną miażdżycą bez wcześniejszych epizodów niedokrwiennych (12,2%; 95% CI 11,4–12,9%), w grupie, w której wcześniej występowały epizody niedokrwienne (18,3%, 95% CI 17,4–19,1%) i dodatkowe ryzyko cukrzycy (HR 1,44; 95% CI 1,36–1,53; p < 0.001) lub choroby wielonaczyniowej (HR 1,99; 95% CI 1,78–2,24; p < 0,001) na początku badania. Począwszy odpowiednio od grupy o najniższym ryzyku do grupy o najwyższym ryzyku, częstość zdarzenia sercowo-naczyniowego wynosiła od 7,1 do 25%, odpowiednio na początku i na końcu badania. Łączna częstość śmierci sercowo-naczyniowej, zawału serca, udaru lub hospitalizacji z przyczyn kardiologicznych wyniosła od 16,6% w grupie z czynnikami ryzyka do 47,1% w grupie, która w chwili włączania do badania miała w wywiadzie epizody niedokrwienne i chorobę wielonaczyniową. Badanie pokazało także, że u osób, u których w ciągu roku poprzedzającego badanie wystąpił epizod niedokrwienny, częściej następowała śmierć z przyczyn sercowo-naczyniowych, zawał serca, udar, w porównaniu z grupą nieobciążoną takim epizodem (HR 1,71; 95% CI 1,57–1,85; p < 0,001).
Analiza rejestru dowodzi istnienia prostych czynników predykcyjnych dla wystąpienia epizodów niedokrwiennych u pacjentów na różnym etapie rozwoju miażdżycy. Po 4 latach obserwacji wyraźnie można wskazać podgrupy różnego stopnia ryzyka niedokrwienia: od 7% w grupie bez cukrzycy, ale z czynnikami ryzyka dla miażdżycy, do 25% w grupie z chorobą wielonaczyniową i wcześniejszym epizodem niedokrwiennym. Osoby z wywiadem epizodu niedokrwienia w chwili włączania do badania były obarczone większym ryzykiem niż pacjenci ze stabilną miażdżycą, ale bez wcześniejszych epizodów niedokrwiennych, które z kolei miały podwyższone ryzyko w stosunku do grupy z mnogimi czynnikami ryzyka. Epizod niedokrwienny w ciągu roku poprzedzającego badanie był czynnikiem rokującym wystąpienie kolejnych epizodów w przyszłości, silniej niż wystąpienie epizodu wcześniej niż rok przed badaniem. We wszystkich grupach cukrzyca znacząco zwiększała ryzyko epizodów niedokrwiennych w przyszłości. W grupie ze stwierdzoną miażdżycą choroba wielonaczyniowa była szczególnie znaczącym, niezależnym czynnikiem ryzyka, silniejszym nawet niż cukrzyca. Te 2 czynniki znacząco zwiększały łączne ryzyko śmierci naczyniowo-sercowej, zawału serca, udaru, ale także każdego osobno. Ponadto wiązały się z podwyższonym ryzykiem hospitalizacji kardiologicznej. Ostatecznie hospitalizacja z przyczyn sercowo-naczyniowych wiązała się z podwojeniem ryzyka epizodu niedokrwiennego we wszystkich badanych subpopulacjach. Badanie umożliwi bardziej precyzyjne kwalifikowanie chorych do zaawansowanej, wtórnej prewencji, może też ułatwić identyfikację chorych o zwiekszonym ryzyku, którzy wymagają intensywnych działań prewencyjnych z użyciem nowych metod terapii; ułatwi także planowanie nowych badań.