Nadciśnienie płucne rozwija się przeciętnie u ok. 10% chorych z wadami wrodzonymi serca. Istotny przeciek wewnątrz- lub pozasercowy prowadzi do rozwoju nadciśnienia płucnego, a w konsekwencji do odwrócenia przepływu (na prawo-lewy) i rozwoju zespołu Eisenmengera. Dotychczas leczenie tej grupy chorych opierało się przede wszystkim na stosowaniu konwencjonalnej farmakoterapii (leki moczopędne, naparstnica, leki antyarytmiczne, leczenie przeciwzakrzepowe, tlenoterapia itp.), która nie wpływa istotnie na rokowanie. W wybranych przypadkach podejmowano decyzję o transplantacji serca i płuc. W ostatnich latach w leczeniu nadciśnienia płucnego wykorzystywano nowatorską farmakoterapię (ang. advanced therapy, AT) ukierunkowaną na zahamowanie nieprawidłowej proliferacji i skurczu mięśniówki gładkiej. Terapia ta obejmuje stosowanie prostanoidów lub antagonistów receptora endoteliny, lub inhibitorów 5-fosfodiesterazy. Jak wykazano w dotychczasowych badaniach, strategia ta była skuteczna, poprawiała upośledzoną wydolność fizyczną i zmniejszała nasilenie objawów. W grupie chorych z zespołem Eisenmengera, u których stosowano wlew epoprostenolu, uzyskano poprawę wydolności fizycznej, a także wzrost saturacji. Również stosowanie bozentanu w tej grupie chorych poprawiło wydolność fizyczną i parametry hemodynamiczne, bez niekorzystnego wpływu na saturację. W badaniach przeprowadzonych w nielicznych grupach pacjentów obserwowano korzystny wpływ inhibitorów 5-fosfodiesterazy na parametry czynnościowe. Dotychczas nie przeprowadzono jednak badań, w których punktem końcowym byłaby ocena przeżywalności. Omawiana praca dotyczy retrospektywnej analizy pacjentów z zespołem Eisenmengera, których obserwowano w latach 1999–2008. Kryterium włączenia do programu było nadciśnienie płucne z przeciekiem wewnątrz- lub pozasercowym. Badaniem objęto również pacjentów, którzy w przeszłości przebyli zabieg operacyjny wrodzonej wady serca i u których stwierdzono nadciśnienie płucne. Dane dotyczące przeżywalności uzyskiwano z Centralnego Urzędu Statystycznego. W analizach statystycznych wykorzystano tzw. analizę propensity score umożliwiającą porównanie odmiennych grup, tzn. osób nieotrzymujących AT z osobami leczonymi. Badaniem objęto grupę 229 pacjentów z zespołem Eisenmengera w wieku ok. 35 ± 13 lat. Odsetek kobiet w badanej populacji wynosił 35%. Największy odsetek stanowiły osoby ze złożonymi wadami wrodzonymi serca (45%), z przeciekiem na wysokości przegrody międzykomorowej (39%), a także z przeciekiem na wysokości przegrody międzyprzedsionkowej (10%). Ponad połowa chorych podawała zaawansowane upośledzenie wydolności fizycznej (≥ III klasy wg NYHA), a średni poziom saturacji krwi tętniczej wynosił 84%. Dziesięć osób było już leczonych AT w momencie rozpoczęcia obserwacji, a 161 nigdy nie otrzymało takiego leczenia. U 58 osób terapię włączono w trakcie obserwacji. Pacjenci, u których włączono leczenie AT, byli starsi (p = 0,001), podawali bardziej nasilone objawy kliniczne (wyższa klasa wg NYHA, p < 0,0001) w porównaniu z grupą, która nie otrzymała takiego leczenia. Pacjenci otrzymujący AT częściej także otrzymywali leczenie przeciwzakrzepowe (p < 0,0001) i istotnie częściej stwierdzano u nich epizody zasłabnięć w wywiadzie (p < 0,007). Spośród wszystkich 68 osób, u których wybrano strategię AT, 74% otrzymało leczenie bozentanem, 25% silednafilem, a 1,0% epoprostenolem. W grupie chorych otrzymujących bozentan 4% zostało przestawionych na sildenafil, a 6% otrzymało terapię skojarzoną. Z grupy sildenafilu natomiast 18% przestawiono na bozentan, a 12% na terapię skojarzoną. Pacjenci, u których leczenie rozpoczęto od epoprostenolu, otrzymali następnie terapię skojarzoną sildenafilem i bozentanem. Średni czas obserwacji chorych leczonych AT to 2,4 roku, natomiast średni czas obserwacji dla całej grupy – 4 lata. W trakcie tej obserwacji zarejestrowano 22 (23%) zgony. Średni wskaźnik śmiertelności 5-letniej wynosił 23,3% i był wyższy w podgrupie osób z bardziej zaawansowanym upośledzeniem wydolności fizycznej. Jedynie 2 zgony stwierdzono w podgrupie leczonej AT. Podstawowa analiza przeżywalności wykazała, że ryzyko zgonu było o 79% niższe w grupie leczonej AT (p = 0,03). Dodatkowo analiza jednozmienna wykazała, że czynnikami prognostycznymi były także wiek w momencie włączenia do badania, klasa wg NYHA, niewydolność komory systemowej, saturacja spoczynkowa oraz stosowanie leków moczopędnych, naparstnicy lub amiodaronu. Wykorzystanie w analizie regresji propensity score wykazało, że po uwzględnieniu różnic pomiędzy populacjami leczenie AT nawet silniej modyfikowało rokowanie, zmniejszając ryzyko zgonu o 84%, p = 0,015. Także bardziej zaawansowane analizy, pozwalające na uzyskanie zrównoważenia w charakterystyce klinicznej pomiędzy grupą leczoną i nieleczoną, wykazały jeszcze silniejszy wpływ AT na rokowanie, ponieważ w grupie aktywnie leczonej redukcja ryzyka zgonu wynosiła 90%, p = 0,028. Zdaniem autorów uzyskane wyniki, pomimo istotnych ograniczeń wynikających przede wszystkim z retrospektywnego charakteru badania, dostarczają silnych przesłanek przemawiających za stosowaniem AT w leczeniu chorych z zespołem Eisenmengera. Dotychczas jedyną metodą leczenia tej grupy pacjentów była transplantacja serca i płuc, przy czym z uwagi na względnie stabilny obraz choroby przez wiele lat, z wolną progresją objawów, a także nie najlepsze wyniki odległe przeszczepów, wielu chorych nie wyrażało zgody na takie postępowanie. Należy także zwrócić uwagę, że dotychczas wielu lekarzy obawiało się rozpoczynać leczenie AT ze względu na brak danych przemawiających za bezpieczeństwem takiej terapii. Przedstawione wyniki wskazujące na poprawę rokowania, w połączeniu z wcześniejszymi informacjami o korzystnym wpływie na wydolność fizyczną, stanowią istotny punkt odniesienia przy podejmowaniu decyzji o wyborze terapii w tej populacji chorych, uwzględniającej zastosowanie AT.