Dzisiaj jest Czwartek 19.09.2019 10:41:45
Zdzisław Askanas (1910-1974)
Sylwetki wybitnych polskich kardiologów - Zdzisław Askanas (1910-1974)
Jerzy Kuch
Zdzisław Askanas (1910- 1974) urodził się w Warszawie, dyplom lekarza uzyskał w 1935 roku na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Pracę rozpoczął w II Katedrze i Klinice Chorób Wewnętrznych, w której przez wiele lat pracował pod kierunkiem M. Semerau-Siemianowskiego.

We wrześniu 1939 roku wstąpił do armii; był jednym z bohaterów obrony twierdzy Modlin, za męstwo na polu walki otrzymał Krzyż Walecznych. Okupacja była dla niego okresem niezwykle ciężkim; ukrywał się ze względu na swoje pochodzenie, działał w konspiracji pod pseudonimem "Dąb", pod koniec wojny organizował szpitale Rady Głównej Opiekuńczej (RGO). Po wyzwoleniu wstąpił ponownie do Wojsk Polskiego, później pracował w departamencie Zaopatrzenia Ministerstwa Zdrowia. W roku 1948 - z chwilą objęcia kierownictwa II Kliniki Chorób Wewnętrznych przez M. Semerau-Siemianowskiego - powrócił do pracy klinicznej na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie w Akademii Medycznej w Warszawie.

W tej też uczelni w roku 1951 uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego. W roku 1953 rozstał się z macierzystą kliniką, zorganizował miejski oddział chorób wewnętrznych, który już wkrótce został podniesiony do rangi kliniki - IV Klinika Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w Warszawie. W roku 1954 otrzymał tytuł naukowy profesora. Został konsultantem krajowym do spraw kardiologii, gałęzi medycyny, która dotychczas rozwijała się w ramach interny. Dla celów integracji działania niedostatecznie wówczas zorganizowanych środowisk kardiologicznych staraniem Z. Askanasa została powołana Centralna Poradnia Chorób Układu Krążenia (1962), a następnie Instytut Kardiologii w Warszawskiej Akademii Medycznej (1965).

Zorganizowany pierwszy w kraju Ośrodek Intensywnej Opieki Kardiologicznej (1963) stał się wzorem do naśladowania. Odbywali w nim szkolenie liczni lekarze kardiolodzy z innych ośrodków, a już w 1964 roku ukazały się pierwsze publikacje, w których prezentowane były wyniki pracy ośrodka. Jako konsultant krajowy starał się o organizację takich ośrodków w innych uczelniach i szpitalach wojewódzkich, zabiegał o ich wyposażenie. Wielki trud, jaki włożył w kształcenie kadry i zdobywanie sprzętu reanimacyjnego, zaowocował tym, że w tym czasie Polska miała więcej ośrodków intensywnej opieki niż Austria, a nawet Francja.

Ukazał się pod redakcją Z. Askanasa pierwszy podręcznik z tej dziedziny (1967) - Reanimacja kardiologiczna, przetłumaczony na język rosyjski zyskał dużą popularność w środowisku kardiologicznym tej strefy językowej.

Z inwencji Z. Askanasa i jego zespołu bierze początek wiele, nawet w latach dziewięćdziesiątych współcześnie brzmiących dziedzin medycyny. Wypracowany został "polski model" rehabilitacji pozawałowej, zaakceptowany i później propagowany przez Światową Organizację Zdrowia (ŚOZ). Prowadzone w szerokim zakresie, jak nigdy dotąd w Polsce, badania epidemiologiczne w Płocku, Sochaczewie i Warszawie, wraz z równolegle niemal biegnącymi studiami amerykańskimi we Fremingham, zapoczątkowały na szeroką skalę kontynuowane po dziś dzień przez ŚOZ studia epidemiologiczne nad rozprzestrzenianiem się choroby niedokrwiennej serca i nadciśnienia tętniczego w dużych populacjach w Europie i na świecie. Z. Askanas był ekspertem ŚOZ, opracował koncepcje badań w grupach roboczych tej organizacji.

Wprowadzona przez niego metoda rejestracji zapadalności na zawał serca została przyjęta jako modelowa w badaniach światowych; dzięki tej metodzie i prowadzonej wg niej rejestracji ostrych incydentów wieńcowych wykazano ogromne niebezpieczeństwo tzw. fazy przedszpitalnej zawału serca (śmiertelność ok. 40%). Dało to początek pewnym działaniom prewencyjnym w ostrym zawale serca. Na podstawie tych badań został opracowany pod kierunkiem Z. Askanasa "Program zapobiegania i zwalczania chorób układu krążenia", owoc pracy kilku komisji problemowych i wielu specjalistów z całej Polski. Program w formie książkowej został wydany w 1973 roku; przewidywał on działania zmierzające do zwalczania i zapobiegania chorobom układu krążenia - jako katastrofie społecznej. Niestety, program ten nie doczekał się nigdy swojej pełnej realizacji.

Opublikował ponad 180 prac, wydał szereg monografii. Stworzył szkolę kardiologiczną; 26 jego uczniów uzyskało tytuł doktora medycyny, wielu zostało profesorami i kieruje obecnie samodzielnymi jednostkami kardiologicznymi. Są to: L. Ceremużyński, J. Korewicki, T. Kraska, J. Kuch, S. Rudnicki, S. Rywik, Z. Sadowski, M. Stopczyk, J. Żochowski.

Jeśli o M. Semerau-Siemianowskim wolno powiedzieć, że był "ojcem polskiej kardiologii", to o Z. Askanasie można powiedzieć, że był "twórcą współczesnej kardiologii polskiej".